FİBROMİYALJİ NEDİR?

Fibromiyalji; kas-iskelet sisteminde yaygın ve kronik ağrı, yorgunluk, uyku bozukluğu ve hassasiyetle seyreden bir sendromdur. En sık 20–55 yaş arası kadınlarda görülür, ancak erkeklerde de ortaya çıkabilir.

Bu hastalıkta kaslarda ya da eklemlerde yapısal bir hasar yoktur. Sorun, beynin ağrıyı algılama ve işleme biçimindedir. Yani ağrı gerçektir, ancak kaynağı klasik bir iltihap ya da doku hasarı değildir.

BELİRTİLERİ NELERDİR?

Fibromiyalji çok yönlü bir tablodur. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• ✔️ Vücudun her iki tarafında yaygın kas ağrısı
• ✔️ Sabahları tutukluk hissi
• ✔️ Dinlenmeyle geçmeyen yorgunluk
• ✔️ Uyku bozukluğu (hafif, bölünen uyku)
• ✔️ Baş ağrısı
• ✔️ Konsantrasyon güçlüğü (“beyin sisi”)
• ✔️ Ellerde-ayaklarda uyuşma
• ✔️ Hassas bağırsak şikayetleri

Hastalar çoğu zaman “her yerim ağrıyor” der. Bu cümle fibromiyalji için oldukça tipiktir.

FİBROMİYALJİ NEDEN OLUR?

Tek bir nedeni yoktur. Sebebi tam bilinmemekle birlikte güncel araştırmalar, hastalığın merkezi sinir sistemindeki ağrı işleme mekanizmasının bozulması ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

Olası sebepler:

• Genetik yatkınlık
• Stres ve travmatik yaşam olayları
• Uzun süren enfeksiyonlar
• Fiziksel travmalar
• Hormonal değişiklikler
• Uyku bozuklukları

Yani fibromiyalji tek bir nedene bağlı değildir; biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin birleşimi söz konusudur.

FİBROMİYALJİYİ TETİKLEYEN HASTALIKLAR

Bazı durumlar fibromiyaljiyi başlatabilir veya alevlendirebilir:

• Romatizmal hastalıklar
• Uzun süren viral enfeksiyonlar
• Tiroid hastalıkları
• Depresyon ve anksiyete bozuklukları
• Travma sonrası stres bozukluğu

Bu hastalıklar doğrudan sebep değildir ancak tabloyu ağırlaştırabilir.

FİBROMİYALJİ BAŞKA BİR HASTALIĞIN BELİRTİSİ MİDİR? PSİKOLOJİK MİDİR?

Fibromiyalji başlı başına bir hastalıktır.

Psikolojik değildir. Ancak stres, depresyon ve kaygı belirtileri artırabilir. Çünkü ağrı ve duygu durum beyinde ortak merkezlerde işlenir.

Hastalar sıklıkla “Ağrılarım kafamda mı?” diye sorar. Hayır. Ağrı gerçektir. Fakat kaynağı kas hasarı değil, sinir sisteminin hassasiyetidir.

KADINLARDA NEDEN DAHA SIK GÖRÜLÜR?

Fibromiyalji kadınlarda erkeklere göre yaklaşık 7–9 kat daha sık görülür.

Bunun birkaç nedeni olduğu düşünülmektedir:

• Hormonal farklılıklar (özellikle östrojen düzeyleri)
• Kadınların ağrıya karşı daha hassas sinir sistemi yanıtı
• Uzun süreli stres yükünün daha fazla olması
• Uyku bozukluklarının daha sık görülmesi
• Toplumsal roller nedeniyle fiziksel ve zihinsel yorgunluğun artması

Özellikle 30–55 yaş arası kadınlarda daha sık karşımıza çıkar.

TANI NASIL KONUR? (18 BÖLGE – 11 NOKTA KRİTERİ)

Fibromiyaljide özel bir kan testi yoktur. Tanı klinik muayene ile konur.

Eskiden kullanılan klasik tanı kriterine göre:

👉 Vücuttaki 18 hassas noktanın en az 11’inde ağrı olması gerekir.

👉 Ağrının en az 3 aydır devam etmesi gerekir.

Bu 18 hassas bölge şunlardır:

Baş ve Boyun Bölgesi

1. Ense (kafatası altı) –
2. Boyun ön-yan kısmı –

Omuz ve Göğüs Bölgesi

3. Omuz üstü (trapez kası)
4. Kürek kemiği üstü –
5. Göğüs üst kısmı –

Kol Bölgesi

6. Dirsek dış kısmı –

Kalça ve Bacak Bölgesi

7. Kalça üst dış kısmı
8. Kalça arka kısmı –
9. Diz iç kısmı –

Toplam: 18 nokta

Bu noktalara hafif basınç uygulandığında belirgin hassasiyet oluşur.

Günümüzde tanı kriterleri güncellenmiş olsa da, halk arasında hâlâ “18 noktanın 11’i” kuralı bilinmektedir.

TEDAVİSİ VAR MI? NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Fibromiyalji tamamen “geçen” bir hastalık değildir; ancak kontrol altına alınabilir.

Tedavi çok yönlüdür:

1️⃣ EGZERSİZ (EN ETKİLİ YÖNTEM)

Düzenli ve düşük tempolu egzersiz ağrı eşiğini artırır.

Önerilenler:

• Yürüyüş
• Yüzme
• Pilates
• Yoga
• Hafif direnç egzersizleri

Egzersiz başlangıçta ağrıyı artırabilir, ancak düzenli devam edildiğinde belirgin iyileşme sağlar.

2️⃣ FİZYOTERAPİ UYGULAMALARI

Bir fizyoterapist olarak şunları sıkça kullanıyorum:

• Manuel terapi
• Myofasiyal gevşetme
• Elektroterapi
• Sıcak uygulamalar
• Postür eğitimi
• Solunum egzersizleri

Ama en önemlisi: hareket eğitimi

3️⃣ İLAÇ TEDAVİSİ

Bazı hastalarda:

• Antidepresanlar
• Sinir sistemi düzenleyici ilaçlar

doktor kontrolünde kullanılabilir.

4️⃣ UYKU VE STRES YÖNETİMİ

• Düzenli uyku saatleri
• Meditasyon
• Nefes egzersizleri
• Psikolojik destek

Ağrının azalmasında büyük rol oynar.

Fibromiyalji görünmez bir hastalıktır. Tahliller normal olabilir ama ağrı gerçektir. Bu nedenle hastaların en çok ihtiyacı olan şey:

✔️ Anlaşılmak

✔️ Bilgilendirilmek

✔️ Hareket etmeye teşvik edilmek

Unutmayın:

Fibromiyalji sizi hareketten uzaklaştırdıkça artar; hareket ettikçe kontrol altına girer.

Ağrıyla yaşamayı değil, ağrıyı yönetmeyi öğrenmek mümkündür.