gap başlık
izgi-otel-yeniii-2

logo

GELİŞİME DOĞRU


HALİME AYTAÇ ERDOĞAN
halimeaytacerdogan@hotmail.com

Yazı, insanların konuşma dışında duygu ve düşüncelerini anlatabilmek için başvurdukları, belli işaretler ve işaret sistemlerinden meydana gelmiş bir ifade vasıtasıdır. Yazı, insanoğlunun en önemli icatlarından biridir.
Yazının icadı, bir kişi tarafından kısa bir zamanda olmamıştır. Yazı, insan topluluğunun ortak eseridir ve binlerce yıllık bir gelişme sonunda bugünkü şeklini almıştır.
Yazı ihtiyacı, Yontma Taş Çağı insanlarından itibaren başlar. Bu çağda yaşayanlar da, başarılarını dile getirip yaşatmak, dini ya da sosyal ihtiyaçlarını belirtmek, uzaktaki kimselerle haberleşmek gereğini duyuyordu. O zaman için düşünceyi ifadeye en yakın şekil, şüphesiz, resim olacaktı.
Nitekim ilkyazılar, ilkel resimlerden başka bir şey değildir, ilk yazıların bazı resimlerden meydana gelmiş olmasına paralel olarak, ilk sayılar da iplere yapılan düğümler, ağaç dallarına vurulan çentikler, taşlara kazılan oyuntularla belirtilmiştir.
Bilgi ve ihtiyaç çoğaldıkça eşyayı ve kavramları ifade eden resimlerde de pratikleşme yoluna gidilmiş; bunun sonucu olarak yalnız somut şeyler değil, soyut şeylerin de ifade edilmesine çalışılmıştır.
İlk çağların ilkel yazılarına “resim-yazı” denmektedir. Resim-yazının görülüp geliştiği ilk uluslar Mısırlılar, Sümerler, Asur ve Kaideliler, Çinliler ve bir iddiaya göre de Amerika’daki ilk Kızılderililerdir. Çin, Mısır ve Mezopotamya’daki resim-yazıların tarihi, Milâttan 3000 yıl öncesine kadar uzanmaktadır. Resim-yazı motifinin en tipik örneği Mısır Hiyeroglifi’dir.
Hiyeroglifin lügat anlamı, “kazmak suretiyle meydana getirilmiş kutsal yazı”dır. Eski Mısırlılar’da bu yazı, çeşitli yazıtları (kitabeler) ölümsüzleştirmek için başvurulan bir yoldan ibaretti.
Önceleri yalnız taşlara kazılan hiyeroglifler, zamanla, tahtalara, eşyaya da uygulanmış; bir süre sonra da boyalarla papirüs yapraklarına çizilmeye başlanmıştır.
Hiyerogliflerin, bir çeşit kalem ve boyalarla papirüslere çizilmesi, resimden daha çok şekle kaçan “Hiyeratik” yazısını doğurmuş; bunun daha basitleştirilip pratikleştirilmesinden de “Demotik” yazı meydana çıkmıştır.
Resim ve resim-yazının evrimleşmesi Sümerlerde de “çivi yazısı”na doğru yönelmiştir. Çivi yazısı, ucu sivri özel araçlarla, tabletler üzerine kazılarak meydana getirilen ve ana çizgileri çiviye benzeyen bir yazı sistemiydi. Bunda eşya ve kavramlar birleşik, çivimsi, çizgi gruplarıyla anlatılıyordu. Medlerin, Perslerin ve Hititlerin kullandığı çivi yazısı, hiyeroglifte olduğu gibi hiçbir zaman harf ve alfabe niteliğine ulaşamamıştır.
Resim-yazının geliştirilmiş ilk örneklerini meydana getiren uluslardan biri de, Çinlilerdir. Resimden gelişmiş olan şekil yazısı Çin’de ilk çağlarda son derece evrimleştirilmiş, her kavram için, harf yerine bir şekil tespit edilmişti. Ancak, şurası dikkate değer bir noktadır ki resim-yazıyı o zaman bu dereceye kadar inceltip ilerleten Çinliler; daima bu noktada kalmışlardır. Bu yüzden, vaktiyle zamanının en ileri yazısı olan Çin alfabesi, bugün dünyanın en zor ve nispeten en ilkel yazısı niteliğindedir.
Alfabenin Doğuşu..
Resmin yetersizliği nasıl resim-yazıyı; resim-yazının yetersizliği şekil yazısını doğurmuşsa; şekil yazısının yetersizliği de alfabeyi doğurmuştur. Şekil-yazıyı okumaktaki güçlük ve zaman kaybı, insanları doğrudan doğruya sözdeki heceleri ve sesleri ayırt edip bunları değişmez çok kısa işaretlerle değerlendirmeye zorlamış ve bu değerlendirmenin gerçekleştirilebilmesi ile de harfler meydana getirilmiştir. Sesleri ifade eden bu harflerin birleşmesi heceleri; hecelerin birleşmesi de kelimeleri meydana getiriyordu. Böylece, kelimeleri vücuda getiren her sesin, ayrı bir işaretle gösterilmesi sonucunda “Fonetik Yazı-Ses Yazı” doğdu.
1.Kelimenin her hecesini ayrı bir işaretle belirten fonetik yazı ki; “Hece yazısı” da denir. Yazı türünün en köklü örneği Sanskritçede bulunmaktadır; buna Çin ve Japon yazıları da -belli bir ölçüde- dahildirler.
2. Kelimenin her sesini ayrı bir işaretle belirten fonetik yazı ki; buna da “Harf yazısı” ya da kısaca “alfabe” denmektedir.
Bugün, bizlerle birlikte uygar dünyanın büyük çoğunluğunun kullandığı yazı “alfabe yazısı”dır. Alfabe yazısını ilk meydana getirenler Fenikelilerdir. Tahminlere göre, bu ulus, zaman ve kolaylık düşüncesiyle, çeşitli sessizlerden ibaret 22 harflik bir alfabe meydana getirmiştir. Yaklaşık olarak MÖ XX-XV. yüzyıllar arasında düzenlenmiş olan Fenike alfabesi, buradan İyonya’ya, oradan da Yunanistan’a geçti. Yunanlılar, Fenikelilerin sessiz harfler sistemini, sesli harfler de katmak suretiyle, geliştirip kolaylaştırdılar. Bu harflerin ilkinin adı Alfa, ikincisininki Beta idi; bu iki harfin adını yazı sistemine vererek buna “alfabe” adını koydular. Yunanistan’dan Roma’ya geçen alfabe, Romalılar tarafından da işlendi, geliştirildi. Bazı harf şekilleri, Yunanlılarınkinden ayrıldı. Böylece ortaya Latin Alfabesi çıkmış oldu ki, bugünkü alfabe, bunun hemen aynen devamı durumundadır.
Bugün dünyada yüz çeşitten fazla alfabe vardır. Bunlardan Latin alfabesi dışında, en karakteristikleri Çin-Japon yazıları, Arap, Rus, Yunan, İsrail, Ermeni, Habeş alfabeleridir.
Bizler, bugüne kadar çeşitli yazı şekilleri kullanmışlardır. Bunlar sırasıyla Göktürk, Uygur ve Arap alfabeleridir. Türk yazı sanatçıları (hattatlar) yüzyıllar boyunca, birer tablo anlam ve değerinde sayısız sanat eserleri vücuda getirmişlerdir. 1928 yılından itibaren Türkiye’de Latin alfabesinin kullanılmasına başlanmıştır.

Share
389 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • TÜRKİYE 1.Sİ OLAN ÖĞRENCİ ÇİN’E GİDİYOR

    16 Haziran 2019 Eğitim, Sağlık, Siyaset, Tüm Manşetler, Yaşam, Yazar Makaleleri, Yerel Haber

    İl Milli Eğitim Müdürü Mahmut Kurtaran uluslararası resim yarışmasında Türkiye 1.si olan TOBB Güzel Sanatlar Lisesi Resim Bölümü Öğrencisi Ümran Aydın’ı konuk etti. İl Milli Eğitim Müdürü Mahmut Kurtaran, Okul Müdürü Veysi Aksoy ve Resim Öğretmeni refakatinde ziyarete gelen TOBB Güzel Sanatlar Lisesi Resim Bölümü Öğrencisi Ümran Aydın’ı makamında konuk etti. Uluslararası Bilimsel ve Kültürel Araştırmalar Vakfı tarafından düzenlenen ‘Hayalimdeki Çin’ konulu resim yarışmasında Türkiye 1.si olan TOBB Güzel Sanatlar Lisesi Öğrencisi Ümran Aydın’...
  • BATMAN KAMUOYUNDAN RİCAM VAR…

    16 Haziran 2019 Yazar Makaleleri

    Değerli dostlarım, takipçilerim ve okurlarım… Yaklaşık 22 yıldan beri iyisiyle kötüsüyle, doğrusuyla yanlışıyla sizlere haberler yazıyor, makalelerimle gündemdeki konular hakkındaki fikirlerimi sizlerle paylaşıyorum. Tabi beğeneniz olduğu kadar bu fikirlerime katılmayanlar da olacaktır. Buda son derece doğaldır. Saygı çerçevesinde de her görüş ve önerilere de açık olduğumu beni tanıyanlar bilir. Bugün sizlerle dertleşmek ve toplumumuzda yani halkımız arasında gördüğüm ve hiç tasvip etmediğim konularla alakalı acizane bazı öneri ve rica...
  • AK PARTİ BATMAN’DA KAYBETMEYE DEVAM EDECEK Mİ?

    12 Haziran 2019 Yazar Makaleleri

    31 Mart yerel yönetim seçimlerinde yaşanan büyük kaybedişe rağmen AK Parti Batman il teşkilatının genel bir değerlendirme yapmak ve yaşanan sorunları ortadan kaldırmak için her hangi bir çalışma içerisinde olmaması odak noktalarının farklılığı konusunda akıllarda soru işareti bırakmaktadır. AK Parti iktidarının ilimiz özelinde yapmış olduğu büyük icraat, hizmet ve yatırımlara rağmen sandıklardan alınan mağlubiyetin değerlendirmelerini sahada analiz etmek, seçmendeki yansımasını takip etmek ve yapılan hataları ayıklayarak bir sonraki seçimler...
  • GELİŞİME DOĞRU

    11 Haziran 2019 Yazar Makaleleri

    Yazı, insanların konuşma dışında duygu ve düşüncelerini anlatabilmek için başvurdukları, belli işaretler ve işaret sistemlerinden meydana gelmiş bir ifade vasıtasıdır. Yazı, insanoğlunun en önemli icatlarından biridir. Yazının icadı, bir kişi tarafından kısa bir zamanda olmamıştır. Yazı, insan topluluğunun ortak eseridir ve binlerce yıllık bir gelişme sonunda bugünkü şeklini almıştır. Yazı ihtiyacı, Yontma Taş Çağı insanlarından itibaren başlar. Bu çağda yaşayanlar da, başarılarını dile getirip yaşatmak, dini ya da sosyal ihtiyaçlarını belirt...